Łat

Łat łotewski
Moneta 1 łat z 2006 r.
Kod ISO 4217	LVL
Kraj	Łotwa
Podział	100 santimów = 1 łat
Symbol	Ls - łat s - santim
Monety	1, 2, 5, 10, 20, 50 santimów, 1, 2 łaty
Banknoty	5, 10, 20, 50, 100, 500 łatów
Bank centralny	Bank Łotwy

Łat (łot.: Lats) – jednostka monetarna używana na Łotwie. Dzieli się na 100 santimów. Kod walutowy wg ISO 4217: LVL.

Spis treści 1 Okres 1918-1941 2 Monety 3 Okres po 1991 r. 4 Przypisy 5 Bibliografia

[edytuj] Okres 1918-1941

W okresie bezpośrednio po ogłoszeniu niepodległości przez Łotwę (18 listopada 1918) w kraju panował chaos na rynku walutowym spowodowany pogarszającą się sytuacją wojenną, rosnącą inflacją i wieloma innymi czynnikami. W tym okresie na terytorium Łotwy, które nadal znajdowało się pod okupacją niemiecką, a częściowo również i bolszewicką, oficjalną walutą była tzw. ostmarka, czyli pieniądz wprowadzony przez Niemców dla terenów okupowanych na wschodzie (Ober-ost), obejmujących kraje bałtyckie i północno-wschodnie kresy późniejszej II RP. Oprócz marki okupacyjnej w obiegu krążyły również marki Rzeszy Niemieckiej, kilka rodzajów rubla (m. in. tzw. "kierenki") oraz pieniądz zastępczy emitowany przez szereg łotewskich miast, m. in. przez Rygę, Lipawę, Mitawę, Windawę. Ponadto w północnej Łotwie w obiegu znajdowały się marki estońskie, a w Mitawie swój pieniądz emitowała także armia generała Bermondta-Awałowa. Jednym z pierwszych zadań stojących przed rządem łotewskim była likwidacja chaosu walutowego i wprowadzenie własnego, narodowego pieniądza, który Łotwa pilnie potrzebowała. W dniu 11 grudnia 1918 r. łotewski minister finansów ustalił oficjalny kurs wymiany znajdujących się w obiegu walut obcych, uznając je tym samym za oficjalny środek płatniczy kraju. 22 marca 1919 r. rząd tymczasowy Republiki Łotewskiej upoważnił ministra finansów do wprowadzenia w obieg pierwszej serii banknotów łotewskich. Nowa waluta została nazwana rublem łotewskim równym 100 kopiejkom łotewskim. Pomimo wprowadzenia rubla łotewskiego do obiegu, ciągle posługiwano się jeszcze walutami Niemiec i Rosji. Dopiero 18 marca 1920 rubel łotewski został ustanowiony jedynym środkiem płatniczym kraju i pozostał w obiegu do całkowitego wycofania w 1925 r.

3 sierpnia 1922 r. Rada Ministrów Łotwy zaaprobowała regulacje finansowe kraju, na podstawie których wprowadzono do obiegu walutę narodową łat równy 100 santimom. W tym celu Sejm łotewski powołał do życia w dniu 7 września 1922 r. Bank Łotwy (Latvijas Banka), który otrzymał prawo emitowania banknotów i monet w nowej walucie. Na początku do obiegu wprowadzono prowizoryczny banknot 500-rublowy z nadrukiem nowej wartości w łatach (10 łatów). Ogółem w latach 1923-1940 do obiegu wprowadzono banknoty o nominałach^[1]:

• 10 łatów (prowizorium, 1922)
• 20 łatów (1925)
• 25 łatów (1928, 1938)
• 50 łatów (1924, 1934)
• 100 łatów (1923, 1939)
• 500 łatów (1929).

Banknoty z lat 1924-1938 były drukowane w Wielkiej Brytanii przez Bradbury, Wilkinson & Co. w New Malden oraz przez Thomas de la Rue & Co w Londynie. Zostały one również zaprojektowane przez artystów brytyjskich. Banknoty emitowane do 1924 r. i po 1938 r. były drukowane na Łotwie przez Państwową Drukarnię Papierów Wartościowych (Valsts papīru spiestuvē un naudas kaltuve) i projektowane przez artystów łotewskich: Rihardsa Zariņša i Kārlisa Krauze.

Poza banknotami Banku Łotwy w obiegu były również banknoty emitowane w walucie łatowej przez łotewskie Ministerstwo Finansów. Projektowali je artyści łotewscy: Rihards Zariņš, Kārlis Krauze i Harijs Gricēvičs. Emitowano następujące banknoty^[2]:

• 5 łatów (1926, 1940)
• 10 łatów (1925, 1933, 1934, 1937, 1938)
• 20 łatów (1935, 1936, 1940).

[edytuj] Monety

Poza banknotami do obiegu wprowadzono także monety o nominałach 1, 2, 5, 10, 20, 50 santimów oraz 1, 2 i 5 łatów. Projekty monet wykonali artyści łotewscy: Rihards Zariņš (santimy oraz 5 łatów), Jānis Roberts Tilbergs (1 i 2 łaty) i Ludolfs Liberts (1 i 2 santimy z lat 1937-39). Ustalono również parytet łata w złocie, który wynosił 0,2903226 g czystego złota. Do jesieni 1931 r. możliwa była wymiana łata na złoto. Stopniowo wycofywano również z obiegu ruble łotewskie, które wymieniano w stosunku 1 łat=50 rubli łotewskich.

Monety łotewskie w walucie łatowej, 1922-1941^[3]

Nominał	Rok wydania	Materiał	Waga	Nakład	Wizerunek
1 santim	1922, 1924, 1926, 1928, 1932, 1935	brąz	1,8 g	27 490 000
1 santim (nowy projekt)	1937, 1938, 1939	brąz	1,8 g	8 000 000
2 santimy	1922, 1926, 1928, 1932	brąz	2,0 g	ponad 25 000 000
2 santimy (nowy projekt)	1937, 1939	brąz	2,0 g	5 044 600
5 santimów	1922	brąz	3,0 g	15 000 000
10 santimów	1922	nikiel	3,0 g	15 000 000
20 santimów	1922	nikiel	4,0 g	15 000 000
50 santimów	1922	nikiel	6,5 g	9 000 000
1 łat	1924	srebro 835	5,0 g	10 000 000
2 łaty	1925, 1926	srebro 835	10,0 g	7 500 000
5 łatów	1929, 1931, 1932	srebro 835	12,0 g	3 600 000

17 czerwca 1940 r. Łotwa została okupowana przez ZSRR, a 5 sierpnia zaanektowana. 10 października 1940 r. Bank Łotwy został zlikwidowany, a jego aktywa zostały przejęte przez Bank Państwowy ZSRR. 25 listopada 1940 r. do obiegu na terytorium Łotwy wszedł rubel sowiecki, którego wymieniano na łata w stosunku 1:1. Okres dwuwalutowy trwał do 25 marca 1941 r., kiedy to łat został z obiegu wycofany i zastąpiony całkowicie rublem ZSRR. Po wejściu Niemców latem 1941 r. Bank Łotwy został reaktywowany, ale bez prawa emisji pieniądza. Okupanci niemieccy wprowadzili do obiegu nową walutę, reichsmarki, które wymieniano na ruble w stosunku 1:10. Po ponownym wkroczeniu armii sowieckiej na Łotwę w 1944 r. działalność Banku Łotwy została zawieszona na dobre.

[edytuj] Okres po 1991 r.

W 1987 r. utworzono Łotewski Republikański Bank będący filią Banku Państwowego ZSRR. Jednostka ta nie miała jednak prawa emisji waluty. 2 marca 1990 r. Rada Najwyższa Łotewskiej SRR przyjęła rezolucję o utworzeniu Banku Łotwy. Rezolucja powoływała do życia niezależny Bank Łotwy i przyznawala mu prawo emisji waluty narodowej. Rezolucja znalazła praktyczne wykorzystanie dopiero po ogłoszeniu niepodległości przez Łotwę i rozpadzie ZSRR w 1991 r. Prawem ogłoszonym przez Radę Najwyższą Republiki Łotewskiej w dniu 3 września 1991 r. restytuowano Bank Łotwy jako centralną instytucję finansową kraju z prawami do emisji środków płatniczych. Pierwszym zadaniem banku było wprowadzenie do obiegu waluty narodowej. Utworzono Komitet Reformy Walutowej Republiki Łotewskiej, który w dniu 4 maja 1992 r. ogłosił rezolucję wprowadzającą do obiegu walutę przejściową, rubla łotewskiego. W następnym roku (październik 1993) do obiegu weszły banknoty w walucie łatowej zastępując ruble łotewskie: 5, 10, 20, 50, 100 i 500 łatów zaprojektowane przez artystów łotewskich Imantsa Žodžiksa i Valdisa Ošiņša. Oprócz banknotów do obiegu wprowadzono następujące monety zaprojektowane przez artystów łotewskich Gunārsa Lūsisa i Jānisa Strupulisa:

Monety łotewskie w walucie łatowej od 1992 r.^[3]

Nominał	Rok wydania	Materiał	Waga	Wizerunek
1 santim	1992, 1997, 2003, 2005, 2007, 2008	miedź	1,6 g
2 santimy	1992, 2000, 2006, 2007, 2009	miedź	1,9 g
5 santimów	1992, 2006, 2007, 2009	stop miedzi, niklu i cynku	2,5 g
10 santimów	1992, 2008	stop miedzi, niklu i cynku	3,25 g
20 santimów	1992, 2007, 2009	stop miedzi, niklu i cynku	4,0 g
50 santimów	1992, 2007, 2009	miedzionikiel	3,5 g
1 łat (łosoś): istnieje jeszcze 13 innych monet o tym nominale, różniących się jednak motywami awersu i rokiem wydania	1992, 2007, 2008	miedzionikiel	4,8 g
2 łaty	1992	miedzionikiel	6,0 g
2 łaty (bimetal)	1999, 2003	miedzionikiel	9,5 g
100 łatów (jakkolwiek moneta ta została zakwalifikowana przez Bank Łotwy jako obiegowa, to w rzeczywistości nie jest w obiegu spotykana ze względu na swój stosunkowo wysoki nominał oraz kruszec z którego została wykonana)	1998	złoto 999	16,2 g

Oprócz wyżej wymienionych monet Bank Łotwy wydał szereg tzw. monet kolekcjonerskich w walucie łatowej. Monety te jednak nie są spotykane w obiegu i stanowią jedynie przedmiot kolekcjonerski lub obiekt inwestycji, jako że wykonane są z metali szlachetnych (złoto i srebro). Pierwsze monety łotewskie zostały wybite przez Bayerisches Hauptmuenzamt, mennicę w Monachium, a banknoty zostały wydrukowane przez niemiecką drukarnię Gieseke & Devrient GmbH, również w Monachium. Od 1 stycznia 2005 kurs łata został sztywno związany z kursem euro i ustalony w wysokości 1 EUR = 0,702804 LVL.

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

p • d • e Waluty Europy Unia Europejska euro • forint węgierski • funt szterling • korona czeska • korona duńska • korona estońska • korona szwedzka • lej rumuński • lew bułgarski • lit litewski • łat łotewski • złoty polski • funt gibraltarski Europa Zachodnia frank szwajcarski • korona islandzka • korona norweska • funt Guernsey • funt Jersey • funt manx • korona Wysp Owczych Europa Wschodnia hrywna ukraińska • lej mołdawski • rubel białoruski • rubel rosyjski • rubel naddniestrzański Bałkany denar macedoński • dinar serbski • kuna chorwacka • lek albański • lira turecka • bośniacka marka zamienna kursywą zaznaczono regiony autonomiczne suwerennych państw posiadające własne waluty